Nedeljko Zelenovic

NATO je preduzeo vojnu intervenciju tokom koje je osiromašenim uranijumom granatirao vojne i civilne ciljeve na području Hadžića od 28. avgusta do 12. septembra 1995. tek nakon što se uvjerio da takozvana Armija BiH ne može da osvoji teritorije koje su bile pod kontrolom Vojske Republike Srpske, a pod izgovorom da srpska vojska nije povukla teško naoružanje i da je izazvala navodno stradanje muslimanskih civila na pijaci Markale.

“U okviru dvije vojne kampanje `Namjerna sila` od 30. avgusta do 20. septembra i `Mrtvo oko` od 2. avgusta do 14. septembra NATO je 1995. godine bombardovao objekte i položaje Vojske Republike Srpske, kao i privredne objekte sa više od 10 tona eksploziva, uključujući municiju sa osiromašenim uranijumom na najmanje 15 lokacija”, govori za Srnu novinar Nedeljko Zelenović, koji je temeljito istraživao taj zločin nad njegovim sugrađanima.

Prema njegovim riječima, snage NATO neselektivno su gađale sve objekte u Tehničkom remontnom zavodu Hadžići – najveći remontni zavod pješadijskog i oklopnog naoružanja bivše JNA, gdje se remontovalo sve od vojničkog noža do tenkova, i do temelja su srušeni pogoni, magacini, upravna zgrada i restoran društvene ishrane.

Projektili iz mitraljeza 30/2 milimetra iz aviona A-10, što je kasnije utvrđeno, imali su na vrhu zrna nedozvoljenu količinu uranijuma da bi im se pojačala probojna i rušilačka moć, što je kasnije nepobitno dokazano mjerenjima Gajger-Milerovim brojačem.

Osim Tehničkog remontnog zavoda, ističe Zelenović, meta je bila i kasarna Žunovnica i njeni podzemni bunkeri. Gađani su i objekat nekadašnje kasarne veze bivše JNA u selu Ušivak, gdje je eksplodirao magacin sa manevarskom municijom, industrijski objekat za pjeskarenje na ulazu u naselje Hadžići, te neki od položaja Vojske Republike Srpske na obroncima planine Igman.

“Objekat za pjeskarenje nalazio se samo na nekoliko metara od porodične kuće ratnog predsjednika opštine Hadžići Ratka Radića. On će samo nekoliko godina poslije rata preminuti od karcinoma debelog crijeva, kao i njegova supruga LJiljana koja je oboljela od karcinoma mozga”, naglašava Zelenović.

On podsjeća da su se poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma stanovnici Hadžića u januaru 1996. godine, prenoseći svoje poginule borce i premještajući preostale privredne objekte, organizovano preselili u opštinu Bratunac, gdje je stiglo oko 4.500 stanovnika Hadžića. Međutim, taj broj se ubrzo počeo osipati.

Više od 450 porodica, kaže on, je za samo dvije-tri godine odselilo u prekookeanske zemlje Australiju, Kanadu i SAD i, većinom, to su bile porodice logoraša, jer su zapadne sile nastojale da svim silama sklone svjedoke muslimanskih zločina nad srpskim narodom.

“Već sredinom 1996. godine zabilježen je veliki mortalitet u populaciji Hadžićana, a u 99 odsto slučajeva razlog smrti je jedan od oblika karcinoma, najčešće disajnih organa. Vrlo brzo smrtnost kod žitelja Hadžića bila je mnogo veća nego kod ostalog domaćeg ili izbjeglog stanovništva”, naglašava Zelenović.

Da bi se shvatila veličina ove nesreće, kaže on, treba reći da se u tim poratnim godinama u Bratuncu nalazilo 13.500 izbjeglica i raseljenih lica iz 66 opština bivše SFRJ, te oko 11.000 domicilnog stanovništva, a broj izbjeglica i raseljenih utvrđen je zvaničnim popisom obavljenim u aprilu 1996. godine.

Prema decidnim podacima iz Knjige umrlih bratunačke Srpske pravoslavne crkve, precizira Zelenović, 1996. godine na gradskom groblju je sahranjeno ukupno 154 lica, od čega je 52 iz Hadžića ili trećina.

U 1997. godini umrlo je 166 lica od čega je 49 iz Hadžića, 1998. umrlo je 165 lica od čega je 68 Hadžićana, a broj umrlih lica iz Hadžića sljedećih godina drastično se povećava.

“Godine 1999. umrlo je 101 lice, od čega je 40 iz Hadžića, što je gotovo polovina, a 2000. godine umrlo je 105 stanovnika Bratunca od čega je 51 lice iz Hadžića”, navodi Zelenović posljedice ove velike srpske tragediije.

Frapantna je činjenica i to da je prije rata smrtnost radnika u Tehničkom remontnom zavodu Hadžići bila jedan do dva odsto, a poslije rata čak iznad 20 odsto.

“Od karcinoma nisu obolijevali samo radnici Zavoda, već i srpski vojnici i civili koji su se u vrijeme bombardovanja nalazili u neposrednoj blizini ratnih dejstava. Poznat je slučaj djevojčice Slađane Šarenac koja se igrala u krateru bombe, a kasnije je liječena jer su joj opadali nokti na rukama i nogama uz vidne promjene na koži”, prisjeća se Zelenović, koji je svojim istraživanjem pobudio i pažnju više od 200 novinarskih ekipa iz Evrope i svijeta.

Za njega je veoma interesantno i indikativno da nijedna američka i kanadska novinarska ekipa nije došla u Bratunac, a od britanskih medija došao je samo novinar “Indipendenta” Robert Fisk koji je napisao objektivnu reportažu.

On dodaje da mu je patolog Zoran Stanković u intervjuu tada rekao da domaće vlasti pod pritiskom SAD i NATO ne smiju da objave nikakve rezultate o posljedicama bombardovanja, posebno onim koje utiču na zdravlje stanovništa.

“Postoje osnovane sumnje koje ukazuju na uzročno-posljedične veze između bombardovanja municijom sa osiromašenim uranijumom i oboljenja od karcinoma stanovnika Hadžića koji se nalaze u Bratuncu – decidno je tada rekao doktor Zoran Stanković i dodao da je svu svoju dokumentaciju tada predao nekim nevladinim organizacijama i centrima za istraživanje ratnih zločina kako bi bila publikovana”, naglašava Zelenović.

On dodaje da su svi pokušaji javnog mnjenja i medija da se o toj temi otvoreno razgovara i preduzmu adekvatne mjere zaštite stanovništva, tada propali.

“Šturi podaci koji su se tada nekako probijali u javnost govore da je i obolijevanje bošnjačkog stanovništva koje se vratilo u blizinu bombardovanih područja, posebno Tehničkog remontnog zavoda, poslije rata naglo povećano. Informacije, koje je bilo veoma teško provjeriti, govorile su da je u federalnom Sarajevu navodno postojala tajna bolnica u kojoj se liječe pacijenti oboljeli od karcinoma. Sve se krilo od javnosti, jer su se bošnjački političari, kao što je to slučaj i danas, zalagali za ulazak BiH u NATO”, kaže Zelenović.

Prema njegovim riječima, poslije 2000. godine veoma je teško pratiti smrtnost kod Hadžićana jer je nastavljen trend iseljavanja iz Bratunca.

Povratom imovine, mnogi Hadžićani su se počeli naseljavati u drugim gradovima Srpske, te Srbije i inostranstva, ali o njihovoj velikoj nesreći svjedoči gradsko groblje, crkvene i opštinske knjige umrlih.

U prvim poratnim godinama u bolnici Kasindo u tadašnjem Srpskom, a sadašnjem Istočnom Sarajevu liječeno je više od 40 oboljelih od leukemije i drugih oblika karcinoma.

Na području Foče, koja je takođe bila pod žestokim udarima NATO avijacije u nekoliko poratnih godina, zabilježeno je preko 200 oboljelih lica liječenih od raznih oblika tumora.

Zelenović je sačinio i nepotpuni spisak umrlih radnika Tehničkog remontnog zavoda od karcinoma načinjen najprije 2001. godine, a kasnije dopunjen podacima do kojih je uspio doći.

Riječ je o sljedećim licima: Đerić Budimir /rođen 1939/, Andrić Drago /1945/, Mastilo Dušan /1953/, Banduka Milinko /1942/, Banduka Danilo /1937/, Aleksić Nenad /1948/, Mrkajić Simo /1939/, Stanojević Relja /1932/, Pušara Momir /1941/, Turuntaš LJubica /1936/, Lalušić Gospava /1958/, Vujović Predrag /1936/, Matić dr Milinko /1941/, Jerkić Danilo /1949/, Pušara Milinko /1938/, Tešić Ranko /1938/, Banduka Đorđo /1938/, Zelenović Đoko /1935/, Bjelica Nedeljko /1939/, Kujača Đoko /1939/, Stanojević Nenad /1937/, Bohatjuk Slavko /1935/ i Dačić Milan /1942/.

“Kad su 2001. godine zabilježeni ovi podaci, oboljeli su bili i liječili se, a kasnije umrli Tomić Božidar, Vujinović Lazo, Moćević Borislav i Bujak Slavko. U Australiji je umro Hauzer Dragan Braco, u Istočnom Sarajevu Vukadinović Momir, dr Elčić Jovo i Todorović Zdravko. U Bratuncu Međo Željko i Gengo Đorđo, a u Beogradu pukovnik Savić Ratko, ratni i poratni direktor Zavoda u Hadžićima, navodi Zelenović.

Broj umrlih od posljedica bombardovanja radioaktivnom municijom je sigurno mnogo veći, naglašava on, ali bi utvrđivanje tačnog broja iziskivalo mnogo više vremena, jer su se stanovnici Hadžića raselili na “sve četiri strane svijeta”.

“Italijanski novinar Mauro Prandeli u aprilu 2017. godine mi je saopštio podatak da je od karcinoma umrlo 350 italijanskih vojnika koji su boravili na ratnim područjima u BiH i na Kosovu i Metohiji, a da ih je čak 4.000 oboljelo”, naglašava Zelenović.

Vojska Republike Srpske je na sarajevskom ratištu, i pored brojnih iskušenja, izazova i brutalnih NATO napada, uspješno odbila 36 neprijateljskih ofanziva, pa i onu posljednju i najjaču koja je započela 16. juna 1995. godine, zaključio je Zelenović u razgovoru za Srnu.

U Republici Srpskoj raste broj oboljelih od karcinoma i samo od 2005. do 2015. godine povećan je za 50 odsto, a stručnjaci smatraju da je neophodno sprovesti istraživanja da bi bilo utvrđeno da li je to posljedica NATO bombardovanje 1995. godine projektilima sa osiromašenim uranijumom.

Prema podacima iz Registra malignih bolesti, koji je 2001. godine ustanovio Institut za javno zdravstvo Srpske, 2005. godine u Republici Srpskoj bilo je 3.907 novooboljelih, pet godina kasnije 4.986, dok ih je 2015. godine bilo 5.972.

Podaci Instituta za javno zdravstvo Srpske pokazuju da je od malignih bolesti u Republici Srpskoj 2005. godine umrlo 2.673 lica, 2010. godine 2.670, a 2015. godine 3.113 lica.

Razgovarao: Ognjen BEGOVIĆ 

POSTAVI ODGOVOR

Komentar
Ime